Szczepienia dzieci i młodzieży

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
22 czerwca 2021

Szanowni Państwo.

Poniże przedstawiamy odpowiedzi na pytania rodziców dotyczące szczepień nastolatków zadane podczas wideokonferencji w dniu 7 czerwca 2021 r. Informacje opracował zespół 1 Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką SPZOZ w Lublinie.

Obecnie dla dzieci w wieku od 12 do 18 lat dopuszczona jest szczepionka firmy Pfizer  która jest szczepionka dwu dawkową.  

W tym linku jest aktualna karta charakterystyki produktu leczniczego Comirnaty, INN COVID-19 mRNA Vaccine (nucleoside-modified) (pfizerpro.com.pl) 

Wszystkie osoby które ukończyły 12 rok życia mają wystawione e-skierowania i mogą się  szczepić w punktach szczepień w dostępnych terminach. Zgodnie z zaleceniami Zespołu  ds. Szczepień Ochronnych oraz Rady Medycznej rekomendowany odstęp między dawkami  szczepionki Comirnaty podawanej dzieciom od 12 lat wynosi 21 dni, a minimalny czas  uzyskania pełnej odporności po drugiej dawce wynosi 7 dni. System dystrybucji szczepionek  na chwile obecna przewiduje dystrybucję 2 dawki szczepionki na 35 dni po podaniu 1 dawki.  W związku z powyższym możliwość zapewnienia 2 dawki należy uzgadniać bezpośrednio  z punktem szczepień.  

Czy szczepienie od 12 roku życia dotyczy dzieci, które ukończyły 12 lat, czy z całego  rocznika 2009?  

Szczepienie dotyczy osób które ukończyły 12 lat. W praktyce realizowane jest to tak, że  e-skierowania, które są podstawą szczepienia wystawiane są centralnie (automatycznie)  w godzinach nocnych z niedzieli na poniedziałek dla wszystkich, którzy w tygodniu  poprzedzającym ukończyli 12 lat (np. osoba, która kończy 12 lat w środę, będzie miała  aktywne e-skierowanie w poniedziałek następnego tygodnia). 

Nie ma ograniczeń co do miejsc wykonywania szczepień. Szczepienia realizować można  we wszystkich punktach, które dysponują szczepionka firmy Pfizer. Dzieci i młodzież  z Lublina i okolic zachęcamy do korzystania z Punktu Szczepień Powszechnych „Icemania”  Al. Zygmuntowskie 4 w Lublinie ze względu na dużą dostępność szczepionek, przepustowość  punktu (ok. 1 000 osób w ciągu dnia), dogodność pod względem komunikacyjnym (duży  bezpłatny parking, komunikacja miejska, dworzec kolejowy itp.), przystosowanie dla osób  niepełnosprawnych, zapewnienie wysokich standardów komfortu i bezpieczeństwa oraz  możliwość wykonywania szczepionek dla zorganizowanych grup, np. ze szkół czy zakładów  pracy. Punkt czynny jest każdego dnia tygodnia w godzinach od 8.00-do 18.00.  

Dlaczego mamy szczepić nastolatki skoro one nie chorują ?  

COVID-19 jest chorobą zakaźną przenoszoną drogą kropelkową we wszystkich grupach  wiekowych, także wśród nastolatków. Na ciężki i śmiertelny przebieg choroby są bardziej  narażone osoby 60+, dlatego były one pierwszych grupach szczepionych. Z badań faktycznie  wynika, że nastolatki są mniej narażone na poważny przebieg choroby, a śmiertelność jest  bardzo niska (dla grupy 5-17 lat jest najmniejsza z wszystkich grup  https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/covid-data/investigations 

discovery/hospitalization-death-by-age.html). W Polsce do marca 2021 w grupie wiekowej  11-20 lat zanotowano 13 zgonów na blisko 44 000 w całej populacji oraz 1803 hospitalizacje  z powodu COVID-19. W większości przechorowują bezobjawowo, skąpo-objawowo lub  wykazują mniej specyficzne objawy (badanie np. Parcha, V., Booker, K.S., Kalra, R. et al. A  retrospective cohort study of 12,306 pediatric COVID-19 patients in the United States. Sci  Rep 11, 10231 (2021) https://doi.org/10.1038/s41598-021-89553-1). Okoliczność ta utrudnia  ich identyfikację, izolację i przerwanie szerzenia wirusa. Nastolatki ze względu na obowiązek  szkolny i tryb życia, częściej funkcjonują w bliskich interakcjach i dużych grupach, a także  mają kontakt ze starszymi członkami rodzin lub nauczycielami. Zatem zasadniczym celem  jest osiągnięcie poziomu wszczepienia populacji, który ograniczy do minimum transmisję  wirusa we wszytkach grupach wiekowych i zapewni odporność populacyjną. U tych  nastolatków, którzy jednak zachorują objawowo, wcześniejsze przyjęcie szczepionek ma 

złagodzić przebieg choroby. Wykształcenie osobniczej odporności nawet przy zachorowaniu  zmniejsza także proliferację cząstek wirusowych w organizmie, a w dalszej konsekwencji  ogranicza to proces szerzenia wirusa i ryzyko dla tej części społeczeństwa, która jest podatna  na ciężki przebieg zachorowania.  

Czy zaszczepienie całkowicie zabezpieczy przed zachorowaniem ?  

Żadna szczepionka nie daje stuprocentowej pewności. Wynika to, między innymi z cech  osobniczych i natury procesu immunizacji, a także, jak częściej zdarzało się w trakcie III fali  pandemii, zakażenia wirusem, które następowało w bliskim okresie podania szczepionki, przed uzyskaniem docelowego poziomu odporności. Z tej przyczyny ważna jest immunizacja  w okresie wakacyjnym przed nadejściem jesiennego okresu zachorowań sezonowych.  Dotychczasowe wyniki jakie daje szczepionka Pfizer po podaniu dwóch dawek to 95%  skuteczności, a w grupie wiekowej 11-15 lat nawet wyższą. Dodatkowo synergistyczny efekt  skali szczepień pozwoli na ochronę tych, u których z różnych przyczyn odporność nie  wykształciła się lub nie mogli przyjąć szczepionki z przyczyn medycznych. 

Narodowy Program Szczepień a eksperyment medyczny. 

Podawanie szczepionek przeciw COVID-19 nie jest eksperymentem medycznym(„Eksperymentem medycznym były poprzedzające wprowadzenia szczepionki badania fazy  pierwszej, drugiej i trzeciej. Wprowadzenie szczepionki do masowego stosowania nie jest już  eksperymentem w świetle ustawy, bo ma miejsce po eksperymencie i nie służy poszerzeniu  wiedzy, a zapobieganiu skutkom istniejącego zjawiska w skali indywidualnej (zabezpieczeniu  przed chorobą) i w ostatecznym wyniku ograniczeniu skutków zdrowotnych, ekonomicznych  i społecznych (szerzeniu się zakażeń-odporność stadna) - prof. dr hab. Włodzimierz GUT za  https://zdrowie.pap.pl/prawo/eksperyment-medyczny-kiedy-mozna-o-nim-mowic.).  

Stworzenie szczepionki Pfizer Comirnaty było szybkim procesem, a dopuszczenie  szczepionki do użytku przez EMA jest warunkowe (Conditional marketing authorisation)i odbyło się na podstawie mniej wyczerpujących danych niż zwykle. Decyzję taką podjęto ze  względu na stosunek korzyści do ryzyka, pilną potrzebę zaspokajania braku  immunoprofilaktyki oraz korzyści z natychmiastowej dostępności preparatu dla pacjentów.  Warunkowe pozwolenia na dopuszczenie obrotu są ważne przez jeden rok i może być  odnawiane. Jak każda szczepionka, ta także podlega szczególnej procedurze monitoringu  (Medicines under additional monitoring) przez EMA. Ze względu na fakt, że zwykle badania  kliniczne obejmują stosunkowo niewielką liczbę pacjentów w ograniczonym czasie  i kontrolowanych warunkach, szczepionka jest dodatkowo monitorowana w warunkach  rzeczywistych, gdzie jest stosowana przez większą i bardziej zróżnicowaną grupę pacjentów  (inne choroby, interakcje z lekami, efekty niepożądane odroczone w czasie). W całej Unii  stosuje się tożsame metody monitorowania, w celu gromadzenia informacji zebranych  w poszczególnych krajach UE. Europejskie organy regulacyjne ściśle monitorują te  informacje, aby upewnić się, że korzyści płynące ze stosowania leków nadal przewyższają  ryzyko a dane umożliwia im szybkie działanie w celu zapewnienia bezpieczeństwa  pacjentów. Dotychczas na świecie zaszczepiono szczepionką Pfizer Comirnaty ponad 166  mln osób, skutecznie uodparniono całe populacje, chroniąc tych którzy mogą nie przeżyć  ciężkiego przebiegu COVID-19. Nigdzie jak dotąd nie znaleziono przesłanek do cofniecie  autoryzacji jej użycia. 

Czy szczepionka była testowana na tej grupie wiekowej (nastolatki)? Szczepionka Pfizer przed dopuszczeniem była testowana w czasie badań klinicznych już  w roku 2020 na 44 tysiącach ochotników (w wieku 16-65 lat) ze Stanów Zjednoczonych,  Brazylii i Argentyny. Zasadnicze objawy to złe samopoczucie, zmęczenia lub bóle głowy po  otrzymaniu drugiej dawki, co trzecia skarżyła się na dreszcze lub ból mięśni (Polack FP

i wsp. Safety and Efficacy of the BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine. N Engl J Med. 2020  Dec 31;383(27):2603-2615). W styczniu rozpoczęto badania, a w maju opublikowano wyniki  badań klinicznych dla populacji 12-15 lat (2260 osób). Zanotowano główne efekty uboczne:  ból w miejscu wstrzyknięcia (79 do 86%), zmęczenie (60 do 66%) i ból głowy (55 do 65%);  nie wystąpiły żadne poważne zdarzenia niepożądane związane ze szczepionką i niewiele  ogólnych ciężkich zdarzeń niepożądanych. (praca: Frenck RW Jr, i wsp. Safety,  Immunogenicity, and Efficacy of the BNT162b2 Covid-19 Vaccine in Adolescents. N Engl  J Med. 2021 May 27. doi: 10.1056/NEJMoa2107456). Między innymi na tej podstawie EMA  w UE dopuściła zastosowanie tej szczepionki dla grupy wiekowej 12-15 lat  (https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/comirnaty#authorisation-details 

section). Dotychczas zaszczepiono już kilka milionów nastolatków. Ponadto w marcu czerwcu 2021 przeprowadzono testy kliniczne szczepionki Pfizer na grupie 144 dzieci  w wieku 6 m-cy-11 lat w USA, testy te obecnie są poszerzone o większą liczbę dzieci  w innych krajach w tym w Polsce. 

Bezpieczeństwo szczepionki. 

Każde podanie jakiegokolwiek leku czy preparatu medycznego może wiązać się z efektami  ubocznymi. Zwłaszcza podanie szczepionki, które ma na celu wykształcenie odpowiedzi  immunologicznej (reakcji organizmu na czynnik zakaźny), a które w naturalnych warunkach  kształtuje się podczas choroby i kontaktu z czynnikiem zakaźnym (np. bakterie, wirusy).  W przypadku szczepienia odbywa się to w warunkach kontaktu z niegroźnym i przebadanym  czynnikiem symulującym rzeczywisty patogen (tu fragment białka kolca S). Zdecydowana  większość objawów towarzysza reakcji organizmu jest jednak łagodna, a aktualna statystyka  odczynów jest zawarta w poniższa raporcie  https://www.gov.pl/web/szczepimysie/niepozadane-odczyny-poszczepienne 

Występowanie reakcji Antibody-dependent enhancement (ADE), stwierdzonej dla innych  chorób (np. Denga, HIV) było spekulowane dla szczepionki COVID-19 w trakcie badań  klinicznych, jednak nie znalazło potwierdzania we wnioskach z badań i obecnie nie ma  danych o tym zjawisku. 

Obserwowane w Izraelu przypadki zapalenia mięśnia sercowego w młodych mężczyzn są  badane, ale dotychczas nie wykazano związku przyczynowo skutkowego. Systematyczna  weryfikacja ewentualnych związków jest prowadzona w Izraelu i USA, gdzie szczepi się  dzieci od 12 roku życia.  

W celu zapewnienia maksymalnego poziomu bezpieczeństwa dla osób szczepionych  zorganizowany jest zgodnie z wytycznymi MZ punkt udzielania pierwszej pomocy  w przypadku wystąpienia niepożądanej reakcji na szczepienie (odczyn poszczepienny), które  z niedużym prawdopodobieństwem występują i musimy być przygotowani do udzielenia  pomocy w przypadku ich zaistnienia. 

Szczepienia a stan zdrowia dziecka. 

Podczas kwalifikacji do szczepienia rodzic powinien zgłosić swoje wątpliwości w zakresie  innych okoliczności zdrowotnych u dziecka (choroba onkologiczna, alergie, choroby  tarczycy, TIA, przyjęte ostatnio szczepionki lub przyjmowane leki). W czasie kwalifikacji  obecny w punkcie lekarz podejmie decyzję o zaszczepieniu, odroczeniu lub niezaszczepieniu. 

Długość utrzymywania się przeciwciał po szczepieniu i odporność ozdrowieńców. Obecność i poziom specyficznych przeciwciał jest tylko jednym z elementów odporności,  ważna jest także ich skuteczność (tzw. przeciwciała seroneutralizujące) oraz funkcje innych  elementów układu odpornościowego np. limfoocytów T cytotoksycznych, czy limfocytów  pamięci typu B. W zakresie czasu ochrony szczepienia i odporności ozdrowieńców  obserwacje i badania wciąż trwają. Ze względu na sposób wykształcenia odporności 

i dostępność antygenów są to różne zjawiska, zatem nie ma przeciwwskazań dla  ozdrowieńców do szczepienia, a zaszczepieni ozdrowieńcy wykazywali wyższy poziom  przeciwciał.  

Zasadniczo obserwowano bardzo niewielką ilość wtórnych infekcji po kilku miesiącach  przechorowaniu COVID-19, co było skorelowane z obecnością przeciwciał. Zatem można  założyć, że przechorowanie daje odporność przez przynajmniej 3 miesiące, ale są badania  które wskazują na 5-7 miesięcy, a nawet 8 miesięcy (więcej: Jennifer M. Dan et. al.  Immunological memory to SARS-CoV-2 assessed for up to 8 months after infection, Science;  05 Feb 2021; Ripperger et al., 2020, Orthogonal SARS-CoV-2 Serological Assays Enable  Surveillance of Low-Prevalence Communities and Reveal Durable Humoral Immunity;  Immunity 53, 925–933; November 17, 2020 https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/lab/resources/antibody-tests-guidelines.html).  

W przypadku szczepień, pierwsze przewidywania dotyczące zaszczepionych mówiły o 6  miesiącach odporności, potem o 12 miesiącach i tyle obecnie ważny jest certyfikat  szczepienia. Dane dotyczące ewentualnych infekcji wśród zaszczepionych stale są  aktualizowane i są one podstawą do zmiany strategii. Dotychczas nie ma rekomendacji  corocznego szczepienia lub przyjmowania dawek przypominających, ale nowe dane związane  z reinfekcjami lub pojawieniem się szczepów SARS-CoV-2 o innej charakterystyce  antygenowej mogą to zmienić (Iacobucci G. Covid-19: Single vaccine dose is 33% effective  against variant from India, data show BMJ 2021; 373 doi:  https://doi.org/10.1136/bmj.n1346). 

Szczepienia ozdrowieńców

Osoby, które przebyły chorobę wywołaną zakażeniem wirusem SARS-CoV-2, mogą być  zaszczepione przeciwko COVID-19 w terminie nie wcześniejszym niż 30 dni od dnia  uzyskania pozytywnego testu na obecność wirusa SARS-CoV-2. Wskazanie to dotyczy  również pacjentów, którzy po otrzymaniu pierwszej dawki zachorowali na COVID-19, co  skutkuje również zastosowaniem wskazanego odstępu przed podaniem drugiej dawki  szczepionki. Dla ozdrowieńców przewiduje się dwu-dawkowy schemat szczepienia. Nie  przewiduje się badania poziomu przeciwciała u ozdrowieńców lub zaszczepionych za  wyjątkiem rzadkich przypadków uzasadnionych medycznie. W rutynowych sytuacjach  informacja ta ma ograniczone znaczenie. 

Długofalowe negatywne skutki zaszczepienia. 

W celu wyeliminowywania potencjalnych negatywnych skutków zdrowotnych szczepionka  został przetestowana w trakcie badań przedklinicznych laboratoryjnych na liniach  komórkowych i na zwierzętach, także w zakresie cytotoksyczności i teratogenności. i nie  wykazano niepokojących cech. Główne składniki szczepionki poza mRNA, to tłuszcze (ALC 

0315, ALC-0159, DSPC oraz cholesterol) składniki nanolipidów które maja stabilizować  nietrwały materiał genetyczny (mRNA), umożliwić integrację z błoną komórkową oraz pełnią  rolę adjuwantu. W przypadku szczepionek wektorowych rolę osłony pełni komponent  biologiczny czyli osłonka adenowirusa (ludzki AdV typ 26 w Janssen lub szympansi  ChAdOx1 w AstraZeneca). Pozostałe składniki woda, sole nieorganiczne i sacharoza są  składnikami powszechnie wykorzystywanymi w preparatach do iniekcji. Nie ma danych aby  którykolwiek ze powyższych elementów miał negatywnie oddziaływać na zdrowie pacjentów. Brakuje racjonalnych przesłanek do badania dziania genotoksycznego lub rakotwórczego  składników szczepionki Pfizer. W przypadku podobnej szczepionki Moderna podczas  wykazano tylko potencjalną genotoksyczność na niskim poziomie. 

Samo mRNA zawiera sekwencję genetyczną niezbędną do syntezy fragmentu białka kolca  S wirusa SARS-CoV-2, która odbywa się w cytoplazmie ludzkich komórek. Jest on na tyle  konserwatywny, aby dawać odporność także na ewentualne nowe warianty. Powstały 

fragment wirusowego białka, jest rozpoznawany jako obcy antygen i jest przyczyną  wykształcenie odpowiedzi immunologicznej. Obawa o możliwość integracji mRNA do  genomu komórki organizmu nie jest potwierdzona w uznanych (recenzowanych) badaniach.  Byłoby to sprzeczne z naturalnie występującym obrotem informacją genetyczną  (DNA→mRNA→białko) lub wymagałoby to warunków nie występujących w naturze,  znoszących liczne mechanizmy gwarantujące stabilność naszego genomu (duże stężenia odwrotnej transkryptazy związanej z retrotranspozonami, niewłaściwe funkcjonowanie  podjednostki TERT telomerazy). Obawa o rozwój płciowy lub płodność u kobiet również do  tej pory nie znalazła potwierdzenie u uznanych badaniach, zwłaszcza w kontekście  domniemanego podobieństwa fragmentu białka S do białka syncytyny-1. Spekulacja takiej  interakcji była teoretyczna, zakres homologii (podobieństwa) sekwencji aminokwasowej za  niski a badania nie potwierdziły tego zjawiska. Warto raczej rozważyć czy i jakim stopniu  ciężki przebieg infekcji COVID-19 będzie miał wpływ na rozwój prenatalny człowieka lub  płodność mężczyzn, gdzie zaobserwowano powinowactwo wirusa, a także cięższe powikłania  u dzieci po COVID-19. 

(więcej: Talita DS, et al. 30-Day Outcomes of Children and Adolescents With COVID-19: An  International Experience. Pediatrics. 2021 May 28:e2020042929. doi: 10.1542/peds.2020- 042929. https://www.fertstertdialog.com/posts/fertility-considerations-the-covid-19-disease 

may-have-a-more-negative-impact-than-the-covid-19-vaccine-especially-among men?room_id=871-covid-19https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/practice advisory/articles/2020/12/vaccinating-pregnant-and-lactating-patients-against-covid-19) .  

Odpowiedzialność systemu ochrony zdrowia za ewentualne powikłania. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w kontekście odpowiedzialności za skutki  poważnych, niepożądanych odczynów poszczepiennych, w przypadku zezwolenia na  stosowanie w sytuacjach nadzwyczajnych w celu tymczasowego zezwolenia na dystrybucję  (art. 5 ust. 2 dyrektywy 2001/83), prawodawstwo UE nakłada na państwa członkowskie  obowiązek zniesienia odpowiedzialności administracyjnej i cywilnej producenta i posiadacza  pozwolenia. 

Nie oznacza to jednak, że pacjent pozostaje bez ochrony swoich praw czy możliwości  pociągnięcia do odpowiedzialności innych podmiotów. Przede wszystkim zaś należy  podkreślić, że po dopuszczeniu ostatecznym, producenci przejmą pełną odpowiedzialność.  Poza tym, w umowach między UE a Polską, jak podkreślają przedstawiciele rządu polskiego,  znalazły się postanowienia dotyczące przeniesienia odpowiedzialności na Państwo. Nadto,  wieloletnia praktyka orzecznicza pozwala wysnuć wniosek, że Skarb Państwa jest  odpowiedzialny za działanie szczepionek w ramach wyszczepiania populacji, na podstawie  art. 471(2) kodeksu cywilnego.  

Ponadto należy podkreślić, że wobec tego, że lekarze i pielęgniarki oraz inni przedstawiciele  zawodów medycznych, wykonują szczepienia w ramach pracy dla podmiotów leczniczych,  w zakres odpowiedzialności za błędy medyczne zgodnie z ubezpieczeniem obowiązkowym  odpowiedzialności cywilnej, wchodzi także czynność podania szczepionki. 

Dodatkowym elementem budowania zaufania do programu szczepień jest obecnie  procedowana nowelizacja ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób  zakaźnych u ludzi, która przewiduje powołanie Funduszu Kompensacyjnego Szczepień  Ochronnych obejmującego odszkodowania dla osób, u których wystąpią niepożądane  odczyny poszczepienne (tzw. NOP). O wypłacie odszkodowań decydowałby w ciągu 60 dni  Rzecznik Praw Pacjenta posiłkując się merytoryczną opinią Zespołu ds. Świadczeń FKSO.  Warunkiem otrzymania odszkodowania jest udokumentowaną związek przyczynowo  skutkowy między szczepieniem a konieczną hospitalizacją (min. 14 dni) lub wstrząsem  anafilaktycznym, natomiast wartość odszkodowania ma wynosić odpowiednio 10-100 tys. zł.  (w zależności od czasu pobytu w szpitalu lub 3 tys. zł w przypadku wstrząsu). W przypadku 

szczepień przeciwko COVID-19, rozpatrzeniu podlegały by wnioski od zaszczepionych po 26  grudnia 2020 roku, a wypłaty byłby realizowane z środków budżetu państwa (tzw. Fundusz  covid). 

Etyczność szczepionek. 

Ta informacja była skierowana do osób mających wątpliwości lub szukających szczepionek  nie budzących zastrzeżeń moralnych. Z punktu widzenia wytwarzania lub testowania  szczepionek wszystkie obecnie dostępne szczepionki zakładają wykorzystanie linii  komórkowych, które mogą dla tych osób być nieakceptowane (AstraZeneca, Johnson and  Johnson – testowanie i produkcja; Pfizer, Moderna - testowanie). Zatem przy braku  możliwości wyboru, spełniana jest przesłanka moralnego ich wykorzystania przez wiernych  KRK zgodnie z opinią zespołu ekspertów bioetycznych KEP. Więcej:  https://episkopat.pl/zespol-ekspertow-ds-bioetycznych-kep-ws-szczepionek-przeciwko-covid 

19/ oraz https://lozierinstitute.org/what-you-need-to-know-about-the-covid-19-vaccine/ 

Osoby niezaszczepione. 

Szczepienia nie są obowiązkowe, obecnie nie ma szczególnych zasad postępowania  z osobami niezaszczepionymi poza tym, że dzieci i młodzież niezaszczepiona na COVID-19  będą wliczani do limitów podczas zgromadzeń, a zaszczepieni nie. Nie ma planów, aby fakt zaszczepiania decydował o formie nauczania lub dopuszczenia do pracy personelu  oświatowego. 

Jak wytłumaczyć, że liczba zachorowań na grypę w Polsce w styczniu 2021 r. spadła  o ponad 845 tys. zł w porównaniu do stycznia 2018 r. W lutym 2021 r. spadła o ponad  664 tys. osób w porównaniu do lutego 2018 r.? 

Zachorowania na „grypę” to zachorowania na grypę i choroby grypopodobne (wywoływane  nie tylko przez grypę A H1N1, H3N2 czy grypę B, ale w większości inne czynniki m.in.  metapneumowirsy, RSV, bokawirusy, enterowirusy, wirusy paragrypy, koronawirusy, a nawet lżejsze infekcje bakteryjne). Zwykle są trudno rozróżnialne na podstawie objawów  klinicznych, a różnicujące badania laboratoryjne wykonywane są rzadko. Większość zakażeń następuje drogą kropelkową lub kontaktową – zatem wprowadzone restrykcje antycovidowe  oraz zmiany zachowań higienicznych wpłynęły na obserwowane zjawisko, redukując  statystyki. 

Przygotował zespół 1 WSzKzP SPZOZ  

11 czerwca 2021r, Lublin

 

Galeria

  • Powiększ zdjęcie